مجید سلطانی/اقتصاد ایران

امروز قرار است به معرفی ۷ بمب افکن برتر جهان بپردازیم شاید از دیدگاه خیلی ها برخی از این پرندگان برتر نباشند و نظرات متفاوتی وجود داشته باشد اما باید خوب یا بد بودن یک بمب افکن را با توجه به معیارهای مختلف بیان کرد.

استراتژیک بودن و گریز از رادار و حمل محموله های کشنده با ظرفیت های مختلف و توان عملیاتی بالا هر پرنده ای را نسبت به سایر رقبا برتر خواهد کرد.

شبح ترسناک و مخوف

B-2 Spirit مخوف و خفاش‌مانند، برگ برنده سیاست ایالات متحده است که برای استفاده در برابر اهدافی با بالاترین اولویت در نظر گرفته شده است. این بمب افکن استراتژیک در دوران جنگ سرد طراحی شده است و کل برنامه توسعه کاملاً محرمانه نگهداری می شد.

در حال حاضر بی ۲  گران ترین هواپیمای ساخته شده است. نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا تنها ۲۰ فروند از این بمب افکن های استراتژیک را به دلیل قیمت بالای آنها عملیاتی می کند. این هواپیمای پیشرفته هرگز به هیچ کشور دیگری حتی متحدان ناتو برای فروش عرضه نشد.

بی ۲  به دلیل طراحی پیچیده و پوشش جاذب رادار تقریباً برای رادارها نامرئی است. این پرنده به راحتی می تواند بر پدافند هوایی دشمن غلبه کند. بسیاری از سنسورها و اویونیک های این هواپیمای جنگی طبقه بندی شده باقی مانده اند. همچنین دارای یک سیستم جنگ الکترونیک طبقه بندی شده است.

نکته مهم داستان اینجاست که این شبح می تواند حدود ۱۸۰۰۰ کیلوگرم محموله جنگی شامل موشک های کروز، بمب های سقوط آزاد هسته ای و بمب های هدایت شونده دقیق را حمل کند و می تواند بیش از ۱۲۰۰۰ کیلومتر بدون نیاز به سوخت گیری پرواز کند.

از نظر تمامی کارشناسان در حال حاضر B-2 Spirit بهترین بمب افکن عملیاتی است که تاکنون ساخته شده است. با این حال در سال ۲۰۲۲ نیروی هوایی ایالات متحده از بمب افکن استراتژیک رادارگریز جدید B-21 Raider رونمایی کرد. این هواپیما خطوطی مشابه B-2 دارد، که در حقیقت نسخه به روز شده شبح مخوف است.

سرباز سیاه توپولوف ۱۶۰

توپولف Tu-160 (با نام ناتو بلک جک) در طول جنگ سرد ساخته شد. این بمب افکن استراتژیک برای حمله به مهمترین اهداف آمریکایی ها در نظر گرفته شده بود. این هواپیما با ظاهری مشابه B-1B Lancer ، بزرگترین و سنگین ترین هواپیمای جنگی است که تاکنون ساخته شده است.

Tu-160 حامل لانچرهای موشک های کروز و حمله زمینی است که مجهز به کلاهک های معمولی یا هسته ای هستند. این بمب افکن همچنین می تواند بمب های سقوط آزاد را با حداکثر وزن تا ۴۰ تن به جای موشک حمل کندو برد عملیاتی آن ۱۴۵۰۰ کیلومتر است.

یک  اعتقاد بر این است که تولید سرباز روس ها بیش از ۳۹ فروند نبوده است. ساخت و نگهداری این هواپیما بسیار گران بود. روسیه تا سال ۲۰۱۷ تنها ۱۶ فروند از این بمب افکن های استراتژیک را عملیاتی کرد. در سال ۲۰۲۲ تصاویر ماهواره ای نشان داد که تنها ۱۰ بمب افکن هنوز در خدمت هستند و مشخص نیست که آیا همه آنها قابلیت پرواز دارند یا خیر.

اخیراً تولید بمب افکن های Tu-160 در روسیه مجدداً راه اندازی شد و اولین بمب افکن جدید و مدرن Tu-160 اولین پرواز خود را در سال ۲۰۲۲ انجام داد.

پسر خوب یانکی ها

B-1B Lancer یک بمب افکن استراتژیک است که در سال ۱۹۸۶ وارد خدمت شد. در ابتدا به عنوان جایگزینی برای B-52 طراحی شد. لنسر قادر به حمل سلاح هسته ای است. این هواپیما تا حدی توان پنهان کاری دارد. این سامانه از سامانه‌های اقدامات متقابل جامع استفاده می‌کند و می‌تواند بر سامانه‌های پیشرفته پدافند هوایی دشمن غلبه کند.

B-1B می تواند تا ۳۴۰۰۰ کیلوگرم موشک یا بمب را در داخل حمل کند. لنسر می تواند محموله بیشتری را نسبت به سایر بمب افکن های آمریکایی حمل کند. با پایان جنگ سرد، B-1B نقش حمله هسته‌ای خود را از دست داد و به جای آن برای جنگ‌های متعارف به کار گرفته شد.

در مجموع ۱۰۰ B-1B ساخته شده است. در حال حاضر حدود ۷۰ لنسر برای عملیات در هر زمان در دسترس هستند و انتظار می رود حداقل تا سال ۲۰۳۰ در خدمت باقی بماند.

ماشین قتل عام هدیه بویینگ

بمب افکن استراتژیک B-52 Stratofortress برای حمل سلاح های هسته ای طراحی شده بود. این هواپیما از سال ۱۹۵۵ در نیروی هوایی ایالات متحده در خدمت بوده است. در مجموع ۷۴۴ بمب افکن استراتژیک B-52  ساخته شده است. از زمان معرفی استراتوفورترس به طور مداوم این غول آسمانی ارتقا یافته است. علیرغم معرفی هواپیماهای جدیدتر، B-52 به دلیل عملکرد عالی و هزینه های عملیاتی پایین، عملیاتی است. در حال حاضر ۸۵ فروند از این بمب افکن در نیروی هوایی آمریکا فعال هستند و این خدمات ارزشمند را تا قرن بیست و یکم ادامه خواهد داد. برنامه ریزی شده است که بویینگ ها تا سال ۲۰۴۴ فعال بماند.

B-52 در چندین جنگ مورد استفاده قرار گرفته است، اما تا به امروز فقط مهمات متعارف را پرتاب کرده است. این بمب افکن استراتژیک می تواند تا ۳۲۰۰۰ کیلوگرم سلاح از جمله موشک های کروز و بمب های هدایت شونده دقیق حمل کند. برد این هواپیما ۱۸۵۰۰ کیلومتر بدون نیاز به سوخت گیری است.

خرس روسی همچنان می تازد

بمب افکن استراتژیک Tu-95 با موتور توربوپراپ (نام ناتو خرس) در سال ۱۹۵۶ وارد خدمت شد و بعنوان بخش مهمی از قدرت هوایی دوربرد روسیه باقی مانده است. در اصل این بمب افکن برای حمل بمب های هسته ای به خاک ایالات متحده طراحی شده بود. خرس روسی می تواند حدود ۱۵۰۰۰ کیلوگرم بار را حمل کند. مدل های به روز شده توپولوف ۶ موشک کروز دوربرد حمل می کنند. برد آن با سوخت اولیه سوخت حدود ۱۲۵۰۰ کیلومتر است. در مدل های بعدی برد به حدود ۱۵۰۰۰ کیلومتر افزایش یافت.

تاکنون  بیش از ۵۰۰ فروند از این هواپیما ساخته شد. نسخه فعلی و به روز بمب افکن/موشک‌بر Tu-95MS است. این هواپیما در سال ۱۹۸۴ وارد خدمت شد و تا سال ۱۹۹۲ تولید شد. در حال حاضر حدود ۶۰ هواپیمای Tu-95MS در نیروی هوایی روسیه در خدمت هستند. این تنها بمب افکن استراتژیک با موتور توربوپراپ در جهان است که عملیاتی است. با وجود سن، این نوع حداقل تا سال ۲۰۴۰ در خدمت باقی خواهد ماند.

سفید برفی روس ها در سرزمین مارها

Tu-22M از طرح قبلی Tu-22 ساخته شد که دارای پانل های بال خارجی با هندسه جدید و متغیر بود. این هواپیما فاقد برد کافی برای ماموریت های واقعا استراتژیک است و در زمره بمب افکن های میان برد طبقه بندی می شود. بمب افکن های Tu-22M که توسط هوانوردی دریایی شوروی ساخته  شد برای درگیری با گروه های جنگی ناوهای آمریکایی در نظر گرفته شده بود.

این بمب افکن  تا ۲۴۰۰۰ کیلوگرم محموله شامل موشک و بمب های سقوط آزاد را حمل می کند.

بیش از ۵۷۰ هواپیمای Tu-22M از همه نسخه ها ساخته شده است. Tu-22M3 آخرین نسخه است و از نظر عددی مهمترین بمب افکن موجودی ارتش هوایی دوربرد نیروی هوایی روسیه است. در حال حاضر حدود ۹۰ فروند از این بمب افکن در نیروی هوایی روسیه در خدمت هستند.  این هواپیما همچنین در خدمت نیروی دریایی هند است.

یک کپی با کیفیت چینی

ژِیان-اچ ۶  نسخه تولید شده با مجوز از بمب افکن میان برد Tu-16 شوروی بود. حداقل ۱۵۰ فروند از این بمب افکن ساخته شد. H-6 می تواند ۹۰۰۰ کیلوگرم محموله شامل انواع موشک های هوا به سطح، هوا به کشتی یا بمب های سقوط آزاد را حمل کند. برخی از نسخه ها می توانند موشک های کروز پرتاب هوایی را نیز حمل کنند. این بمب افکن می تواند سلاح های هسته ای را حمل کند. بیش از ۱۰۰ فروند از این بمب افکن هنوز در خدمت چین هستند.

شاید باروکردنی نباشد که  H-6K به یک بمب افکن استراتژیک دوربرد تبدیل شد.

این بمب افکن دارای موتورهای جدید است و سوخت بیشتری را برای برد بیشتر حمل می کند. زیر بال های خود به موشک های کروز پرتاب شده از هوا مجهز است. اعتقاد بر این است که هواپیما به طور قابل توجهی اویونیک، رادار جستجو و حمله، ناوبری، کنترل آتش و دقت سلاح را بهبود بخشیده است.

H-6K قادر است به گروه های جنگی ناوهای آمریکایی و اهداف اولویت دار در آسیا حمله کند. همچنین دارای قابلیت حمله اتمی است.

در مجموع این پرنده ها در زمره مخوف ترین بمب افکن های تاریخ محسوب می شوند شاید سوال پیش بیاید که چرا از بمب افکن هایی مانند اف-۱۱۱ یا اف-۱۱۷ نامی در این گزارش خلاصه نیامده است.پاسخ این جاست که دو بمب افکن یادشده عملیات های رهگیری هم انجام می دهند و در مقابل نمونه های تخصصی ذکر شده خیلی حرفی برای گفتن ندارند. شاید اگر مجالی بود در آینده به بمب افکن های محبوب تر و غیر تخصصی تر پرداختیم.